System ETS2 nie jest przypadkowym rozwiązaniem, lecz rezultatem wieloletnich działań Unii Europejskiej. Dotychczasowy ETS ograniczał emisje w energetyce i przemyśle, ale pozostawiał poza regulacją transport drogowy. Dlatego proponowane zmiany systemu w dużej mierze odczują firmy transportowe i logistyczne.

Unia Europejska, realizując cele Europejskiego Zielonego Ładu oraz pakietu Fit for 55, uznała, że bez objęcia tych sektorów nie będzie możliwe osiągnięcie redukcji emisji o 55 proc. do 2030 roku i neutralności klimatycznej do 2050 roku. ETS2 ma więc pełnić rolę systemowego „domknięcia” polityki klimatycznej, sprawiając, że koszt emisji CO₂ stanie się elementem kalkulacji w całej gospodarce, a nie tylko w wybranych branżach. Jak to przełoży się na ceny paliw, koszty transportu i rentowność firm TSL? O tym w dalszej części artykułu.

Czym ETS2 różni się od systemu ETS?

Klasyczny system handlu emisjami, powszechnie określany dziś jako ETS1, funkcjonuje w Unii Europejskiej od 2005 roku i obejmuje przede wszystkim sektory o najwyższej emisyjności. Są to elektrownie, elektrociepłownie, przemysł energochłonny, a w ostatnich latach również lotnictwo i transport morski. Mechanizm jest prosty: podmioty bezpośrednio emitujące CO₂ muszą posiadać odpowiednią liczbę uprawnień do emisji, które otrzymują częściowo za darmo lub kupują na rynku.

ETS1 przez lata skutecznie zmniejszał emisje w objętych sektorach, ale jednocześnie pozostawił poza systemem obszary, które mają ogromny wpływ na codzienne życie i koszty gospodarki – przede wszystkim transport drogowy oraz ogrzewanie budynków. To właśnie ta luka doprowadziła do stworzenia ETS2, czyli nowego, odrębnego systemu handlu emisjami.

Z kolei ETS2 działa równolegle do ETS1, ale obejmuje inne sektory i opiera się na innym punkcie regulacji. W nowym systemie obowiązki nie są nakładane bezpośrednio na użytkowników końcowych, takich jak kierowcy czy przedsiębiorstwa transportowe. Formalnie odpowiedzialność za rozliczanie emisji ponoszą dostawcy paliw, czyli podmioty wprowadzające do obrotu benzynę, olej napędowy, gaz oraz paliwa grzewcze.

Z ekonomicznego punktu widzenia nie zmienia to jednak istoty problemu. Koszt zakupu uprawnień do emisji CO₂ zostanie uwzględniony w cenach paliw i energii, a więc realnymi płatnikami ETS2 staną się konsumenci oraz przedsiębiorstwa. Dla branży transportowej oznacza to wzrost kosztów paliwa bez wprowadzenia nowych obowiązków administracyjnych, ale z bardzo realnym wpływem na rentowność przewozów i wycenę usług logistycznych.

W uproszczeniu można więc powiedzieć, że ETS1 uderza bezpośrednio w emitentów przemysłowych, natomiast ETS2 oddziałuje pośrednio – poprzez ceny paliw i energii, obejmując praktycznie całą gospodarkę. To właśnie ta różnica sprawia, że ETS2 budzi znacznie większe emocje społeczne i ma potencjalnie szerszy wpływ na rynek transportowy, logistykę i inflację.

Podstawy prawne i moment wprowadzenia ETS2

System ETS2 został formalnie ustanowiony w ramach nowelizacji dyrektywy ETS, czyli Dyrektywy (UE) 2023/959, przyjętej w maju 2023 roku. To właśnie ten akt prawny rozszerzył system handlu emisjami o budynki i transport drogowy oraz określił ramy funkcjonowania nowego rynku uprawnień.

Jednocześnie ETS2 jest elementem szerszego pakietu legislacyjnego Fit for 55 i pozostaje powiązany z innymi regulacjami, w tym z rozporządzeniem ustanawiającym Społeczny Fundusz Klimatyczny, którego celem jest łagodzenie skutków społecznych nowych opłat emisyjnych. Fundusz ten ma wspierać m.in. gospodarstwa domowe, mikroprzedsiębiorstwa oraz użytkowników transportu, szczególnie w krajach o niższym poziomie dochodów, takich jak Polska.

Okresy przejściowe i polityczne napięcia wokół ETS2

Choć dyrektywa została przyjęta w 2023 roku, unijny ustawodawca przewidział rozłożenie wdrażania ETS2 w czasie. Lata 2025–2026 mają charakter przygotowawczy i obejmują przede wszystkim monitoring oraz raportowanie emisji przez podmioty objęte systemem. Dopiero od 2027 roku planowany jest start aukcji uprawnień i realnego obciążenia cen paliw kosztami CO₂.

Właśnie ten moment stał się osią sporów politycznych. Polska, wraz z koalicją kilkunastu państw, argumentuje, że wejście ETS2 w 2027 roku może znacząco zwiększyć presję inflacyjną, szczególnie w krajach o wysokim udziale paliw kopalnych w ogrzewaniu i transporcie. Obecny rząd otwarcie zabiega o opóźnienie pełnego wdrożenia systemu do 2028 roku oraz o jego rewizję, wskazując na ryzyko gwałtownego wzrostu cen energii, paliw i usług transportowych.

Co wydarzy się w 2026 roku?

Rok 2026 będzie momentem przełomowym dla ETS2. To wtedy Komisja Europejska ma dokonać oceny warunków rynkowych, w szczególności cen gazu i ropy. Jeżeli okażą się one nadzwyczajnie wysokie, możliwe będzie automatyczne przesunięcie startu systemu o rok. Jednocześnie 2026 rok to czas pierwszych pełnych, zweryfikowanych raportów emisyjnych, które pokażą realną skalę emisji w sektorach objętych ETS2.

Dla branży transportowej będzie to także moment, w którym ETS2 przestanie być abstrakcyjnym „projektem regulacyjnym”, a stanie się konkretnym czynnikiem ryzyka biznesowego. Firmy zaczną uwzględniać potencjalne koszty emisji w długoterminowych kontraktach, kalkulacjach stawek oraz strategiach flotowych.

ETS2 jako wyzwanie gospodarcze i test dla rynku TSL

W debacie publicznej ETS2 bywa nazywany „nowym podatkiem”, co dobrze oddaje jego społeczne postrzeganie, choć formalnie pozostaje mechanizmem rynkowym. Niezależnie od nazwy, skutki ekonomiczne będą realne. Wzrost cen paliw przełoży się na koszty transportu, a te – na ceny towarów i usług w całej gospodarce.

Dla firm TSL oznacza to konieczność wcześniejszego przygotowania się na nową rzeczywistość kosztową. ETS2 nie zniknie, nawet jeśli jego start zostanie przesunięty lub złagodzony. W dłuższej perspektywie stanie się jednym z ważniejszych czynników kształtujących konkurencyjność, efektywność i modele biznesowe w europejskim transporcie.

Cargo Move wspiera klientów w planowaniu i realizacji transportu drogowego w warunkach zmieniających się przepisów UE.

Skontaktuj się z nami i porozmawiajmy o rozwiązaniach dopasowanych do Twojego biznesu.

Źródła: